Wczasy

wczasy, wakacje, urlop

Trasu wycieczkowe - Pelplin

11 czerwiec 2012r.

Piękno architektoniczne świątyni w Pelplinie , jej wspaniała dzięki doskonałym proporcjom bryła wzbudzały zachwyt już w średniowieczu, czego świadectwem jest pochlebna wzmianka Długosza, mówiąca iż "wszystkich śmiertelnych podziwem napełniają". We wnętrzu znaczna ilość dzieł z zakresu plastyki i rzemiosła artystycznego, pochodzących z okresu gotyku, renesansu, baroku i rokoka. Pośród 21 ołtarzy wyróżnia się 25-metrowej wysokości ołtarz główny, .renesansowy, wykonany z drzewa w 1. 1623—40. Zdobi go niezliczona ilość rzeźb i obraz Hermana Hana, o wymiarach 5,6 X 3,4 m, na którym artysta umieścił portrety wielu współczesnych, m. in. króla Zygmunta III i jego syna Władysława. Najcenniejszym obrazem świątyni jest "Pokłon pasterzy" H. Hana z 1618 r. w predelli okazałego ołtarza z 1619 r., stojącego w końcu pd. nawy bocznej. W innych ołtarzach znajdują się liczne cenne obrazy, m. in. królewskiego malarza Bartłomieja Strobla w ołtarzu św. Jakuba, a przede wszystkim Andrzeja Stecha, który prócz malowideł o treści religijnej pozostawił portrety książąt pomorskich Sambora II i Mszczuja I, wiszące koło zakrystii. Do najcenniejszych zabytków rzemiosła artystycznego należą wspaniałe, bogato zdobione gotyckie stalle z XV w. Wykonali je z dębowego drzewa snycerze klasztorni. Zachwyt wzbudzają również renesansowe stalle z 1622 r. przy czwartej od zach. parze filarów. Dalsze zabytki to prospekt małych organów z 1680 r., ambona z 1682 r. dłuta Mateusza Schellera z Gniewu, gotycka rzeźba NP Marii w ołtarzu św. Wojciecha, płyty nagrobne, fragment polichromii gotyckiej na filarze w pn. nawie i wspaniały portal północny katedry z ok. 1300 r. W przytykających do kościoła od strony pd. krużgankach znajdują się obrazy ze scenami z Pisma Św., wykonane w XVII wieku wg szkiców Andrzeja Stecha. Najcenniejsze jest gotyckie malowidło ścienne "Ukrzyżowanie" w pn. krużganku, odkryte pod tynkiem w 1881 r. W krużgankach znajdują się także piękne dzieła snycerskie z pocz. XVII w., m. in. bogate w zdobienia renesansowe ławy z 1609 r. Niektóre pomieszczenia klasztorne (kapitularz) pochodzą jeszcze z XIII w. W cennej bibliotece katedralnej znajdują się liczne starodruki, m. in. odzyskana w 1960 r. z Kanady biblia Gutenberga. Inne zabytki Pelplina: gotycki kościół farny z XIV w., wyposażenie barokowe i rokokowe; dawny budymsk bram-ny opactwa z XVI w., zaadaptowany na mieszkanie; dawny szpital parafialny wzniesiony w średniowieczu, obecny stan z odbudowy w 1619 r.; klasycystyczne kanonie z 1 poł. XIX w. w sąsiedztwie katedry; najstarsza w domu nr 6 przy pl. Mariackim z 1 poł. XVII w. przebudowana ok. 1880 r.; okazały park nad rz. Wierzycą, w którym znajduje się pałac biskupi z 1837 r. 58 km Kulice. Wieś. Najstarsza i najlepiej zagospodarowana w pow. tczewskim spółdzielnia produkcyjna założona 1949 r. W pobliżu Kulic, nad rzeką przy Stockim Młynie dwa grodziska wczesnośredniowieczne. W sąsiednim Janiszewie zachowa! się staropolski dworek parterowy z XVIII w., nakryty mansardowym dachem. 63 km Morzeszczyn, gdzie odgałęzia się linia kol. do Gniewu (12 km). 73 km Smętowo. Pociąg opuszcza granice woj. i biegnie do Bydgoszczy. Z Smętowa w kierunku wsch. odgałęzieniem linii kol. do Opalenia. 83 km Opalenic. Duża wieś, położona na lewym brzegu Wisły, w sąsiedztwie lasów i wzniesień morenowych, dochodzących do 107 m npm. Wieś wymieniona w dokumencie z 1365 r. jest niewątpliwie znacznie starsza. Przed I wojną światową znajdował się tu most kolejowy na Wiśle, przez który biegły pociągi do Kwidzyna. Po przyłączeniu Kwidzyna do Niemiec most ten rozebrano. Stało się to przyczyną zajadłych ataków propagandzistów niemieckich na Polskę, głoszących że niszczy się dorobek niemiecki, a pomijających milczeniem fakt, że zainstalowany w miejsce mostu prom parowy stał niemal bezczynny. We wsi znajduje się murowany, piętrowy dwór z pocz. 2 poł. XVIII w. i jednonawowy, murowany kościół z 1773 r. odnowiony w XX w., o skromnym wyposażeniu rokokowym. TRASA II. Tczew — Malbork (19 km) — Sztum (34 km) — Kwidzyn (57 km) — Gardeja (75 km) Opuściwszy Tczew pociąg przecina Wisłę i biegnie przez równe jak stół, żyzne Żuławy Malborskie. 3 km st. kol. Lisewo. — 10 km st. kol. Szymankowo (odgałęzienie linii kol. do Nowego Dworu Gd.). Pociąg przecina Nogat i pn. część malborskiego obszaru zamkowego. 19 km Malbork (m. pow., 26 000 mieszk., połącz, kol. przez Tczew (19 km) z Gdańskiem — 51 km, przez Szymankowo (9 km) z Nowym Dworem Gdańskim — 34 km, z Elblągiem — 29 km, z Dzierzgoniem — 28 km, z Warszawą (przez Prabuty) — 217 km, przez Sztum (14 km) i Kwidzyn (38 km) z Toruniem — 134 km, połącz, aut. z Dzierzgoniem — 34 km, z Nowym Dworem Gd. — 31 km, ze Sztumem — 16 km, hotel, schr. wycieczkowe, rest., bary mlecz., st. benz.). Miasto położone na prawym, wysokim brzegu Nogatu, który otacza je wielkim półkolem od zach. i pn. wsch., przyjmuje w sezonie ok. 270 000 turystów. Teren ten zamieszkany był od czasów epoki kamiennej. We wczesnym średniowieczu rozciąga się tu staropruska włość Aleym, stanowiąca część obszaru zamieszkanego przez plemię Pomezanów, a także słowiańskich Pomorzan. Już w początkach XIII w. teren ten jest przedmiotem zainteresowania Polski, z której ramienia działa na Dolnym Powiślu biskup Chrystian, usiłujący pozyskać pogańskich Prusów dla chrześcijaństwa. Pokojową misję Chrystiana przerywa przybycie niemieckiego zakonu NMPanny, nazwanego od czarnych krzyży na białych płaszczach Krzyżakami. W ciągu ok. 50 lat, od 1230—83 r., drogą gwałtu, zdrady i przemocy opanowują całe Prusy i zakładają na zdobytych obszarach potężne państwo. Z czasem ośrodkiem tego państwa i siedzibą najwyższego zwierzchnika zakonu krzyżackiego staje się rozbudowany do niebywałych rozmiarów zamek malborski. Był on jednym z ogniw łańcucha ogromnych twierdz krzyżackich, wzniesionych wzdłuż Wisły i Nogatu w pierwszym okresie podboju ziem pomorskich. Budowę jego rozpoczęto w 1274 r., a od 1280 r. urzęduje już na zamku komtur wraz z konwentem, przeniesionym tu z pobliskiego Zantyru, silnego grodu słowiańskiego, który w 1251 r. wydarli Krzyżacy księciu pomorskiemu Świętopełkowi. Obok zamku powstała osada, która w 1276 r. otrzymała prawo miejskie chełmińskie. Mieszkali w niej obok Niemców, Polacy i Prusowie. Miasto otacza się wkrótce silnymi murami obronnymi, które wiążą się z fortyfikacjami zamkowymi. Posiadało ono kształt prostokąta o wymiarach 380X220 m, ciągnącego się wzdłuż wysokiego brzegu Nogatu. W 1309 r. przeniesiona zostaje z Wenecji do Malborka siedziba w. mistrza Zakonu i w związku z tym następuje rozbudowa twierdzy malbor-skiej. Trwa ona przez cały XIV i połowę XV wieku. Mury wznosili po większej części polscy i pruscy mieszkańcy okolicznych ziem, o czym informują źródłowe wzmianki, wymieniające nawet nazwiska polskich budowniczych. Szerokie fosy zamkowe i miejskie napełniała woda specjalnie doprowadzonego z odległego Jez. Balawskiego kanału-Młynówki. Wiek XIV to okres rozwoju potęgi zakonu krzyżackiego i równocześnie największej świetności siedziby w. mistrza, a także znacznego rozkwitu miasta, które bardzo bogaci się dzięki ożywionym stosunkom handlowym. Ludność nie mieści się w granicach murów, poza którymi powstają w tym czasie osiedla rzemieślników i drobnych kupców często polskiego pochodzenia. Miasto posiada 8 włók ziemi na prawym brzegu Nogatu i 40 włók na Żuławach, prawo połowu ryb i przewozu przez Nogat promem i łodziami. Po klęsce grunwaldzkiej komtur świecki Henryk v. plauen spalił miasto i przedmieścia, ludność przeniósł na przed-zamcze i od 25 lipca do 19 września 1410 r. bronił się skutecznie przed oblegającym zamek Władysławem Jagiełłą. Po odejściu wojsk Jagiełły następuje odbudowa miasta, usuwanie szkód wyrządzonych na zamku podczas oblężenia oraz założenie nowej linii obronnej na wsch. i pn. od przedzam-cza. W 1440 r. Malbork w tajemnicy przed Krzyżakami przystępuje do Związku Pruskiego, lecz w 10 lat później pod wpływem przekupionego przez Zakon burmistrza Bartłomie- ja Blume opuszcza szeregi związku. Po wybuchu wojny 13-letniej doszło do oblężenia Malborka, które trwało od 15 marca do 21 września, lecz na skutek nieudolności oblegających oraz swarów między nimi nie dało rezultatu. Dopiero w niespełna 3 lata później, 7 czerwca 1457 r. zamek i miasto przejęte zostają od zaciężnych wojsk Zakonu, głównie Czechów i Niemców. W dniu 6 czerwca w. mistrz Ludwik v. Erlichshausen, płacząc i przeklinając najemników, wyprowadzony został siłą z zamku, a na drugi dzień król Kazimierz Jagiellończyk wjechał triumfalnie do stolicy krzyżackiej i zamieszkał w komnatach pałacowych. Burmistrz Blume złożył królowi przysięgę wierności i pozostał przy władzy, ale 28 września zdradził i wydał miasto w ręce krzyżackie. Walka między miastem a zamkiem trwała przez 3 lata. W końcu wyczerpani zupełnie i zagrożeni głodem mieszczanie poddali się 6 sierpnia 1460 r. Winny zdrady Blume skazany został na ścięcie i poćwiartowanie. Po wojnie 13-letniej Malbork staje się stolicą województwa malborskiego. Na zamku rezydują polscy starostowie i ekonomowie królewscy. Pałac w. mistrzów przeznaczono na rezydencję królów polskich. Do wybitniejszych starostów, należeli Piotr Dunin (1478—83), Zbigniew Tęczyński (1485— 95), Ambroży Pampowski (1504—10), Jan Kostka (1574—81), Jan Zamoyski (1582—1605), Gerhard Denhoff (1642—48). Zamek często gościł królów polskich. Bawili w nim prócz Kazimierza Jagiellończyka, król Aleksander w 1504 r., Zygmunt I w 1526 r., Stefan Batory w 1577/78, Zygmunt III Waza w 1593 i 1623 r., Władysław IV w 1637 r" Jan Sobieski w 1677 r., August II w 1703 i 1710 r., Stanisław Leszczyński w 1708 r.; nadto w czasach krzyżackich odwiedził Malbork Kazimierz Wielki w 1365 r. Z władców obcych bawili na zamku król duński Waldemar III, Gustaw Adolf, Karol XII, Piotr Wielki, Napoleon i panujący niemieccy, m. in. Wilhelm II, który wygłaszał na zamku antypolskie przemówienia. Wszystkie niemal budowle zamkowe, mimo częstych wojen i oblężeń przetrwały dzięki restauracjom aż do I rozbioru Polski. Później na polecenie władz pruskich dokonywano adaptacji budynków na magazyny, koszary, mieszkania rzemieślnicze itp. lub wręcz rozbiórki dla uzyskania cegły. Tę dewastacyjną działalność przerwano dopiero w początkach XIX w., a od 1817 r. zaczęła się odbudowa zrujnowanego zabytku, podjęta głównie dla celów politycznych, gdyż odrestaurowany zamek symbolizować miał potęgę i przewagę pruską na wschodzie Europy, a także miał być wyrazem kultu dla dzieła stworzonego przez Krzyżaków. Odbudowa, której patronowali Hohenzollernowie i zagorzali nacjonaliści, trwała do ostatnich czasów, lecz na skutek popełnionych błędów i nieudolności konserwatorów a także świadomego przeinaczania stworzono potężny, aczkolwiek niewątpliwie różny od średniowiecznego zespół budynków zamkowych. Obok odbudowującego się zamku rozwijało się stopniowo w 2 poł. XIX w. miasto, zwłaszcza po przeprowadzeniu bitych dróg i linii kolejowych. W 1919 r. liczył Malbork ponad 17 000 mieszk. przeważnie Niemców. Mniejszość polska mimo terroru stanęła jednak do nierównej walki podczas plebiscytu w 1920 r. Zwycięstwo uczcili Niemcy wzniesieniem pomnika na placyku koło kościoła Sw. Jana. Cokół pomnika widnieje tam niestety do dziś. W 1939 r. liczba ludności wynosiła przeszło 27 000. Działania wojenne w 1945 r. uszkodziły poważnie niemal wszystkie budynki zamkowe, a Stare Miasto obróciły w ruinę. Do chwili obecnej wszystkie partie zespołu zostały zabezpieczone, niektóre obiekty częściowo odbudowane. Niestety 7 września 1959 r. spłonęło pn. skrzydło Średniego Zamku. 1 stycznia 1961 powołano do życia Państw. Muzeum — Zamek Malborski. Odbudowa zamku trwa.

ocena 4/5 (na podstawie 21 ocen)

wczasy, Malbork, Pelplin, turystyka