Wczasy

wczasy, wakacje, urlop

Charakterystyka świata zwierząt w pasie nadmorskim

01 październik 2010r.

Ogólna i geograficzna charakterystyka świata zwierzęcego O ile roślinność naszego wybrzeża zawsze cieszyła się dużym zainteresowaniem botaników i doczekała się licznych opracowań nie tylko ściśle naukowych, ale i popularnych, o tyle o świecie zwierząt tego obszaru wiemy dotąd stosunkowo mało. Jedynym wyjątkiem są wyspy Wolin i Uznam, pod względem faunistycznym niewątpliwie bardziej atrakcyjne od ubogich środowisk Pobrzeża Słowińskiego i Kaszubskiego. Fauna pobrzeża została opracowana tylko fragmentarycznie, przy czym duża część materiałów pochodzi sprzed wielu lat i wymaga uaktualnienia. Większość nowszych badań przeprowadzono głównie w trzech rejonach, a mianowicie w Zatoce Puckiej i na jej obrzeżach, w Słowińskim Parku Narodowym i w okolicach jezior Jamna i Bukowa. W dodatku opracowania te dotyczą tylko niektórych grup świata zwierzęcego. Całościowo i dobrze poznane są jedynie ptaki. Świat zwierzęcy interesującego nas pobrzeża, mimo że w zasadniczej swojej części składa się przede wszystkim z gatunków szeroko rozmieszczonych na całym niżu, wykazuje w przeciwieństwie do pozostałej części Pomorza daleko wyraźniejszą odrębność. Jest ona w głównej mierze wynikiem działania dwóch czynników, a mianowicie klimatu i podłoża, wykazującego w wielu miejscach dość znaczne zasolenie. Wąski pas pobrzeża, bezpośrednio sąsiadując z wodami Bałtyku, pozostaje pod wpływem klimatu morskiego, charakteryzującego się dużą wilgotnością i niewielkimi rocznymi wahaniami termicznymi, co sprzyja osiedlaniu się gatunków pochodzących z zachodniej Europy, czyli atlantyckich. Stanowią one w faunie - zwłaszcza bezkręgowców - pobrzeża znaczny procent, reprezentując różne grupy świata zwierzęcego. Stopień ich przywiązania do tego obszaru bywa rozmaity. Są wśród nich takie, których występowanie ogranicza się niemal wyłącznie do piaszczystych plaż nadmorskich. Przykładem jest chrząszcz z rodziny biegaczowatych, niestrudek Bembidion pallidipenne, żyjący w pobliżu wody na plażach wybrzeży Atlantyku, Morza Północnego i Bałtyku aż po Hel. Inne gatunki altantyckie związane są głównie z nadmorskimi wydmami, np. spośród motyli prążkownica Oligia literosa nie znana z głębi Pomorza, pospolita wzdłuż całego wybrzeża muchówka Fucelia griseola, z chrząszczy żuk Aegialia arenaria, a z pajęczaków zaleszczotek Dactyloche-Hfer latreillei septentrionalis znany na Pobrzeżu Słowińskim z Helu i okolic Łeby. Gatunki atlantyckie związane są nie tylko z tak typowymi dla Pobrzeża środowiskami, jak nadmorskie plaże i wydmy, ale także z lasami bukowymi, których zasięg w północnej Polsce wskazuje na dużą zależność od wpływu wilgotnego i łagodnego klimatu morskiego. Żyjące w tych lasach zwierzęta w wielu przypadkach nie przekraczają wschodniej granicy zasięgu buka, jak choćby spośród motyli Oporinia chrystyi i przylepek Boarmia arenaria. Niektóre gatunki atlantyckie występujące na pobrzeżu są tak ściśle uzależnione od wpływu klimatu morskiego, że im dalej ku wschodowi, tym stają się nie tylko coraz rzadsze i mniej liczne, ale zamieszkują coraz węższy pas pobrzeża. Takie rozmieszczenie ma wilgociolubny lądowy równo-nóg podliść zwinny czy chrząszcz niestrudek Bembidion obtusum, które w okolicy Gdańska osiągają północno-wschodnią granicę zasięgu. Inne nie dochodzą nawet tak daleko na wschód. Okolice Trzebieży wyznaczają wschodnią granicę występowania krocionoga Glomeris marginata, a z pajęczaków kosarz Oligolophus agrestis, żyjący na nadmorskich wydmach, dociera zaledwie do Dziwnowa, a zatem tylko w okolice zachodnich granic Pobrzeża Słowińskiego. Wśród zwierząt ściśle związanych z wybrzeżem morskim spotykamy nie tylko przybyszów z zachodu, dla których znaczna wilgotność klimatu morskiego jest tym czynnikiem, który decyduje o ich rozmieszczeniu. Wiadomo, że północna Polska, a zwłaszcza pas pobrzeża, jest obszarem, który cechuje się stosunkowo chłodnym latem. Pociąga to za sobą napływ pewnych elementów z północno-wschodniej Europy, a nawet z dalekiej Syberii. Jednym z nich jest biegacz Dyschirius impunctipennis. Zamieszkuje on wschodnią Europę, wybrzeże Bałtyku i Morza Północnego. Na Pobrzeżu związany jest tylko z wąskim pasem wybrzeża morskiego, a jedyne jego stanowisko z głębi Pomorza znane jest z okolic Lęborka. Podobne rozmieszczenie ma wodny chrząszcz z rodziny pływakowatych Agalus wasastjerae, występujący w zimnych bajorkach tajgowych północno-- wschodniej Europy. U nas jest on bardzo rzadki i związany wyłącznie z pobrzeżem. Na torfowiskach pobrzeża spotkać można innego przybysza ze wschodu, i to aż z Syberii. Jest nim piękna ćma wstęgo wka Catocala pacta o różowawym odwłoku i różowoczerwonych tylnych skrzydłach. Kiedy siądzie na pniu drzewa, trudno ją zauważyć. Tylne skrzydła chowa wówczas pod przednimi brunatno-szarymi i na tle porośniętych porostami pni staje się niemal niewidoczna. Elementem wschodnim jest na pobrzeżu także pospolicie występujący w suchych, nadmorskich borach wrzosowiskowych wschodni podgatunek jeża europejskiego Erinaceus europaeus roumanicus dochodzący mniej więcej do Odry, poza którą zastępuje go podgatunek zachodni. Nie wszystkie jednak gatunki wschodnie docierają aż do zachodnich rubieży pobrzeża. Pochodzący z Syberii znakomicie latający chrząszcz z rodziny biegaczowatych, skorobieżek Amara majuscula występuje tylko od Pucka do Koszalina, który stanowi zachodnią granicę jego areału. Biegacz ten jest w naszej faunie prawdopodobnie elementem bardzo młodym, ponieważ po raz pierwszy obserwowano go u nas dopiero w 1927 r. Zresztą i w północno-wschodniej Europie znany jest on od niedawna. Inne dwa syberyjskie gatunki biegaczy Carabus investigator i Carabus marginalis dochodzą natomiast tylko do obrzeży Zatoki Puckiej. Równie niedawnym przybyszem jak wspomniany skorobieżek jest w faunie pobrzeża mały ptak wrób Iow a ty - świstunka zielonawa, blisko spokrewniona z bardzo pospolitym w borach nadmorskich piecuszkiem. Dotarła ona do nas z północno-wschodniej Europy dopiero na początku bieżącego stulecia, zajmując najpierw północno-wschodnie tereny Polski, a od początku lat trzydziestych także pobrzeże. Dziś na Pomorzu gnieździ się, ale to bardzo nielicznie, wyłącznie w pasie pobrzeża, zasiedlając silnie zacienione i najczęściej wilgotne partie borów leżących na zapleczu nadmorskich wydm. W ślad za nią dąży nowy przybysz ze wschodu, którego pierwsze isforpoczty" dotarły do pobrzeża dosłownie w ostatnich kilku latach. Przybyszem tym jest pięknie śpiewający trzciniak ogrodowy, który być może w najbliższych latach zagnieździ się na pobrzeżu. Grupę gatunków wymagających chłodnego klimatu uzupełniają na pobrzeżu elementy północne, arktyczne i arktyczno-alpejskie. Spotykamy je głównie na torfowiskach i w zimnych wodach bystro Płynących strumieni, spływających ku Bałtykowi ze wzgórz morenowych. Jednym z nich jest piękny motyl szlaczkoń torfowiec spotykany na torfowiskach koło Sławna i Słupska. Dalej na wschód na torfowisku Bielawskie Błoto występuje ważka żagnica północna, a w bagiennych i torflastych wodach pobrzeża żyje północno-gór-ski gatunek pływaka Dytiscus lapponicus, znany u nas tylko z północnej Polski. Interesującym elementem północno-górskim jest w faunie wodnej pobrzeża przedstawiciel płazińców, wypławek alpejski, mający tu w zimnych strumieniach swoje nieliczne stanowiska nizinne. Jest on równocześnie rozpowszechnionym zwierzęciem we wszystkich naszych górach. Ponieważ temperatury lata środkowego i południowego Pomorza są już dla wielu zimnolubnych gatunków północnych zbyt wysokie, dochodzą one nie dalej jak do południowych granic pobrzeża, wyznaczających równocześnie południową granicę ich zasięgu geograficznego. Przykładem może być m.in. rozmieszczenie północnoeuropejskiego niestrudka Bembi-dion transparens albo południowego podgatunku arktycznego ptaka biegusa zmiennego. Stanowiska lęgowe tego biegusa na naszym wybrzeżu leżą na południowym krańcu zwartego zasięgu, poza którym tylko pojedyncze pary spotkać można w niektóre lata w głębi lądu nad jeziorem Miedwie na Pomorzu oraz na wschodzie Polski nad jeziorem Mamry i w dolinie rzeki Biebrzy. Znacznie rzadsze od wyżej wspomnianych są na naszym pobrzeżu gatunki pochodzące z południa i południowego wschodu, reprezentowane w większości przez owady. Jako formy ciepłolubne i często sucholubne zatrzymują się częściej już w głębi Pomorza, na ciepłych południowych zboczach morenowych wzniesień, i tylko nieliczne docierają do samego pobrzeża, jak chociażby niektóre gatunki motyli z rodzajów modraszek i skalnik. Najczęściej w kierunku pobrzeża wędrują wzdłuż Odry i Wisły, o czym świadczą znane, bogate ośrodki występowania ciepłolubnej fauny południowej w Bielinku nad Odrą oraz na nasłonecznionych zboczach doliny środkowej i dolnej Wisły. Dowodzi tego m.in. historia zasiedlenia pobrzeża przez ładnego motyla szachownicę, którego dzisiaj spotkać można na świetlistych łąkach, brzegach dróg i nasypach kolejowych w rejonie Kołobrzegu, Koszalina i Słupska. Gatunek ten, pochodzący z południowo-zachodniej Azji, do Pomorza dotarł pod koniec ubiegłego wieku, gdzie w 1890 r. był już łowiony w okolicach Szczecina i Goleniowa. Stamtąd zawędrował na pobrzeże prawdopodobnie dopiero w okresie międzywojennym. Do wyjątków należą na pobrzeżu gatunki typowo górskie. Niestrudek Bembidion incognitum, żyjący nad kamienistymi brzegami potoków w Alpach i południowych Karpatach, nawet w naszych górach jest bardzo rzadki, a na niżu znany jest tylko z dwóch miejsc w okolicach Gdańska i Koszalina. Charakterystyka fauny pobrzeża nie byłaby pełna, gdyby nie wspomnieć o gatunkach słonolubnych występujących tu w znacznej liczbie i szczególnie podkreślających jej odrębność, albowiem właśnie pobrzeże jest w Polsce głównym ośrodkiem występowania fauny słonolubnej. Możemy je spotkać w różnych środowiskach, począwszy od słonawych wód Zatoki Puckiej i przybrzeżnych jezior, poprzez plaże, wydmy aż po łąki nadmorskie, mające często charakter słonaw. Wymagania tych gatunków w stosunku do stopnia zasolenia środowiska są różne. Ze względu na niskie zasolenie Bałtyku, a tym samym i sąsiadujących z nim środowisk lądowych, do wyjątków w faunie pobrzeża należą gatunki wymagające dużego zasolenia podłoża nazywane halobiontami. Jednym z nich jest biegacz Dyschirius salinus, znany w Polsce tylko z Kołobrzegu i Kotliny Jeleniogórskiej. Większość przedstawicieli fauny słonowodnej, szczególnie licznie reprezentowanej w środowiskach lądowych przez owady, zadowala się znacznie mniejszym zasoleniem środowiska. Są to tzw. h a 1 o f i 1 e, które z racji swoich wymagań niekiedy równie często występują na wybrzeżu, jak i na solniskach śródlądowych w różnych rejonach Polski. Nie znaczy to, że pobrzeże nie ma swojej odrębnej fauny halofilów, są wśród nich bowiem gatunki takie, jak np. niestrudek Bembidion fumigatum, skorobieżek Amara convexiuscula czy mny chrząszcz z rodziny biegaczowatych Dicheirotrichus gustaviy których występowanie ograniczone jest wyłącznie lub prawie wyłącznie do pobrzeża. Nie wspominam już o halofilnej faunie wodnej, 0 której będzie mowa przy okazji charakterystyki środowisk wodnych Pobrzeża.

ocena 4/5 (na podstawie 20 ocen)

Czas na wczasy z rodziną.
wczasy w Polsce, nad morzem, fauna, flora, mikroklimat